Marcin Luter - cz.2.

Słabością Lutra była prześmiewcza krytyka. Arystotelesa nazywał „zjełczałym filozofem”, a metody jego i jego zwolenników „zjełczałymi prawami logików”.[1] O Lutrze zaś wypowiadano się w ten, m.in., sposób: „zżarte trądem i obmierzłe  indywiduum”, „fałszywy paszkwilant i oszczerca”, „pies i suk…, zrodzony, by gryźć i kłapać zębami ku niebu swym psim obliczem”[2]. W późniejszych latach nazywano Lutra: „Doktor Ostrożniś” lub „Pan Wygodnicki”[3]. Gwoli wyjaśnienia warto dodać, że rzucanie obelg było w tym czasie formą powszechnie stosowaną[4] (!). Mimo więc „słusznego gniewu” wobec zła i nadużyć w Kościele, omawiany zakonnik nie uniknął błędów i przekroczenia najważniejszego przykazania miłości (nie tylko, jeśli chodzi o utarczki słowne). Często między adwersarzami dochodziło bowiem do wyolbrzymiania różnic w poglądach, które inicjowały agresję i uprzedzenia, oparte niejednokrotnie na wzajemnym lęku i ignorancji.[5]

          Kiedy Lutra ekskomunikowano (1521) bronił się merytorycznie twierdząc, że ekskomunika dotyczy stosunku między jednostką a Kościołem, a nie bezpośrednio między jednostką a Bogiem; stanowisko to wywołało oburzenie władz kościelnych, chociaż nie było jednoznacznie heretyckie[6]. Podobnie logicznie podważał powszechną zgodę na wierność tradycji, pisząc: Jeśli [św.] Paweł ośmiela się wystąpić (…) przeciwko Prawu i obrzezaniu, które były ustanowione przez samego Boga, czemuż nie ośmieliłby się wystąpić przeciw plewom i śmieciom tradycji – ustanowionym przez ludzi?[7]

          Wśród wielu zagadnień, które poruszał w swych dziełach, szczególne miejsce zajmuje nauka na temat nagrody i kary po śmierci. Warto dodać przy tej okazji, że Luter w ciągu całego życia zachowywał absolutną wiarę w szatana jako obiektywnie istniejącą rzeczywistość, która go często dręczyła, ale również i w to, co można by określić jako nawiedzania pewnych miejsc przez złe duchy.[8]

          Niestety brak wiedzy potęgował przypisywanie złym duchom kataklizmów bądź nieszczęść. Nieznane budziło bowiem lęki i domysły. Liczba niewytłumaczalnych zjawisk była wówczas tak wielka, że niektórzy ludzie znacznie łatwiej mogli przejąć się ową złowróżbną niż sakramentalną stroną świata duchowego.[9] Dzisiaj, dzięki naukom przyrodniczym można określić bezpośrednią, naturalną przyczynę każdego zjawiska fizycznego. W owych czasach pojęcie przyczyny naturalnej po prostu nie istniało; lukę tę do pewnego stopnia wypełniały mniej lub bardziej „pogańskie” duchy, diabły i anioły oraz interwencje opatrzności.[10] W średniowieczu złe duchy uważano bowiem za integralny element życia ludzkiego, jako coś, co przerażało podobnie do psychicznych neuroz, psychoz, które do tej pory istnieją. Reforma Lutra nie wpłynęła zatem na zmianę spostrzegania postaci złego, jako bytu: nie usunęła ani szatana, ani diabłów[11].

          Dziś wiedza jest już znacznie pogłębiona. Ponadto genetyka, psychologia i pokrewne im dyscypliny rokują nadzieję dalszych możliwości wyjaśnienia i przewidywania[12] wielu zjawisk, w tym przypisywanych duchom. Co do szatana, możliwe jest dzisiaj stwierdzenie, że opętanie przez diabła jest rodzajem choroby umysłowej[13]. 

Niestety i w kwestii sakramentów panowało duże zinfantylizowanie. Ludzie bardzo często traktowali sakramenty jako automatyczną przepustkę do „zbawienia”, do nieba.[14] Dlatego słuszne wydaje się mocne stwierdzenie Johna M. Todda, który napisał: Kiedy jakaś osoba daje księdzu pieniądze, prosząc go jednocześnie o odprawienie mszy św. w określonej intencji, istnieje naturalna obustronna skłonność do dewaluacji wyłącznie duchowej natury czynności kapłańskiej i do wyciągnięcia wniosku, że w zamian za namacalny dar pieniężny otrzymuje się coś, co jest wymierne[15]. Luter zdecydowanie potępiał praktykę żonglowania sakramentami.[16] Uważał, że do zbawienia wystarczy wyłącznie łaska Boża. Jeśli chodzi o sakrament pokuty wyznał, że ludzie nie odczuwają głębokiej, prawdziwej skruchy (mówił to z własnego doświadczenia jako spowiednika). Podkreślał znaczenie wewnętrznego aktu i dyspozycji do przyjęcia tego sakramentu. Niestety z czasem zatarł się u myśliciela obiektywny obraz duchowej wartości Sakramentu Pokuty i Pojednania. 

---

[1] Tamże, s. 63.

[2] Tamże, s. 153.

[3] Tamże, s. 220.

[4] Tamże, s. 64.

[5] Tamże, s. 189.

[6] Tamże, s. 182.

[7] Tamże, s. 265.

[8] Tamże, s. 20.

[9] Tamże, s. 22.

[10] Tamże, s. 21.

[11] Tamże, s. 26.

[12] Tamże, s. 22.

[13] Tamże, s. 23.

[14] Tamże, s. 24.

[15] Tamże.

[16] Tamże, s. 73.

Marcin Luter - cz.1.

Marcin Luter urodził się 10 listopada 1483 r. w Eisleben, w południowo-zachodniej Saksonii. W 22 roku życia, po traumatyczny przeżyciu burzy z piorunami, wstąpił do klasztoru augustianów w Erfurcie. Po 19 miesiącach, dokładnie zaś 4 kwietnia 1507 r. przyjął święcenia kapłańskie. Przed swymi 29 urodzinami został doktorem teologii na uniwersytecie wittenberskim, a także zastępcą przeora i magistrem studiów w małym klasztorze w tym samym mieście.[1]

          Jedną z wielu rzeczy, które uderzyły go w Kościele katolickim było doświadczenie z podróży do Rzymu. Na własne oczy zobaczył bowiem jak kapłani odprawiają równocześnie 7 mszy św. przy jednym ołtarzu.[2]

          Jako zakonnik Marcin Luter bardzo często spowiadał się i przeżywał lęki duchowe spowodowane skrupułami oraz niedojrzałą relacją względem Chrystusa, do czego sam przyznał się, wyznając: Wiedziałem, że Chrystus jest niczym innym jak tylko surowym sędzią, od którego chciałem uciec, ale nie potrafiłem; Chrystus nie był dla mnie pośrednikiem, ale sędzią.[3] Jego poczucie winy i złą kondycję psychiczną pogłębiała wrodzona skłonność do depresji.[4] Uderzają zwłaszcza słowa dotyczące Eucharystii: Odprawiałem mszę ogarnięty wielkim przerażeniem.[5] Duchowy ból zakonnika był bardzo dotkliwy. Wynikał przede wszystkim z błędnego odczytania tekstów Pisma Świętego oraz niewłaściwego sposobu wyciągania z nich wniosków. Powodował bowiem złudzenie jakoby Ewangelia była rodzajem prawa skazującego go na śmierć.[6]

          Marcin wykazywał autentyczne zatroskanie religijne[7] widząc potrzebę reformy i zmian, zarówno na dworze papieskim, w administracji (kurii rzymskiej), w życiu osobistym kardynałów oraz ogólnie w całym Kościele.[8] Zakonnik pragnął zastąpić kościół średniowieczny Kościołem Nowego Testamentu pierwszych dwu stuleci.[9] Wielokrotnie apelował o zwołanie (…) wolnego soboru krajów niemieckich, mogącego przeciwstawić się Rzymowi. (…) [Jednakże ] gdy [w końcu] sobór się zebrał, Luter nie był już zainteresowany sprawą jego autorytetu[10].

          W 1510 r. papież Juliusz II wydał bullę Liquet omnibus ustanawiając odpłatny odpust zapewniający zbawienie. Uzyskane w ten sposób dochody miały pomóc w budowie Bazyliki św. Piotra.[11]

          Luter jawnie buntował się przeciwko wszelkim nadużyciom, w tym płatnym odpustom. Dnia 31 października 1517 zaproponował zorganizowanie publicznej debaty na uniwersytecie. Wyrazem swego sprzeciwu wobec zła w Kościele oraz akademickiej argumentacji było przybicie 95 tez (o charakterze hipotetycznym![12]), na drzwiach kościoła zamkowego (zgodnie z panującym zwyczajem). Całe zdarzenie było więc naturalne i przeprowadzone ze spokojem.[13] Dodatkowe egzemplarze tez przesłane arcybiskupowi zaopatrzone były ponadto w listy wyjaśniające, zredagowane w tradycyjnej formie. Wszystko było tak, jak należy.[14] Luter nie chciał [bowiem] zlikwidować wszystkich tradycyjnych, konwencjonalnych praktyk w Kościele, lecz chciał je oczyścić.[15] Niestety na debatę nikt nie przyszedł.[16]

          Z upływem czasu tezy Lutra zaczęto uznawać za manifest oraz ostateczny wyraz jego poglądów (co było nadużyciem). Uniwersytety uważały (…), że muszą wydać coś w rodzaju rozstrzygającego orzeczenia, udokumentowanego w logiczny, tradycyjny sposób, praktykowany w ówczesnych szkołach.[17] Nie było rzeczą trudną wykazać, że Luter ma inne poglądy.[18] Niestety wykazano się przy tym brakiem umiejętności rozróżnienia sposobu pisania i sposobu posługiwania się językiem (…) [oraz brakiem] umiejętności oceny tego, co autor rzeczywiście napisał[19]. Nie dostrzegano lub nie chciano dostrzec, że za zasłoną złej gramatyki [kryje się] właściwa doktryna, której wykład zawierają ponad wszelką wątpliwość (…) pisma [Lutra] jako całość.[20] Wrogowie piętnowali go heretykiem i wróżyli spalenie na stosie. O ile to pierwsze zaistniało, Lutra nigdy nie uśmiercono za jego poglądy. W późniejszym czasie odpowiadano mu nie tezami, lecz przekształceniem Ewangelii w sformalizowane czynności kanoniczne, które odrzucił opierając się na swym duchowym doświadczeniu i lekturze Biblii – wszystko to przypominało hipokryzję faryzeuszy, tak często potępianą przez Chrystusa w Ewangelii[21]. Mimo wszystko Luter wciąż nie tracił nadziei, że kiedyś treść tez stanie się przedmiotem odpowiednich dysput i badań naukowych.[22] Myśliciel starał się bowiem szukać raczej rdzenia chrześcijaństwa i wiary osobistej wewnątrz Kościoła i nadal uważał się po prostu za „reformatora” Kościoła[23]. W całej swej działalności budował Kościół zreformowany, a nie nowy[24].

          Wbrew swym fobiom, Luter miał w sobie dużo siły przekonywania. Bainton napisał o nim: Ludzi mógł zagrzać do czynu jedynie ktoś, kto uważał odpusty nie tylko za przekupstwo, lecz za bluźnierstwo przeciwko świętości i miłosierdziu Boga.[25] Co istotne i jednocześnie przerażające: Przepaść między nauką głoszoną oficjalnie i potwierdzoną przez najwyższy autorytet a sformułowaniami, które pojawiają się w kazaniach lub wynikają z pobożnych praktyk tolerowanych przez Kościół, ujawnia się z całą jasnością w sprawie odpustów zupełnych dla dusz czyśćcowych, zarówno w czasach Lutra, jak i dziś.[26] Reformator pragnął prawdy, że dusze ludzi zmarłych znajdują się całkowicie i wyłącznie w rękach Boga, ale można ofiarować za nie odpust zupełny z intencją Kościoła, aby zostały uwolnione z czyśćca.[27] Jednocześnie chciał, by nauka Kościoła jednoznacznie określiła, że jest rzeczą dobrą modlić się za zmarłych[28], choć Kościół nie ma bezpośredniej władzy nad czyśćcem.

            Ostatecznie kampania przeciwko odpustowi jubileuszowemu okazała się skuteczna. (…) Luter odniósł praktyczne zwycięstwo.[29]

---

[1] John M. Todd – Marcin Luter, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 1998, s. 95.

[2] Tamże, s. 45.

[3]  Tamże, s. 60 i s. 61.

[4] Tamże, s. 61.

[5] Tamże, s. 84.

[6] Tamże, s. 84 i 110.

[7] Tamże, s. 304.

[8] Tamże, s. 72.

[9] Tamże, s. 191.

[10] Tamże, s. 222.

[11] Tamże, s. 122.

[12] Tamże, s. 149.

[13] Tamże, s. 128.

[14] Tamże, s. 128.

[15] Tamże, s. 192.

[16] Tamże, s. 132.

[17] Tamże, s. 203.

[18] Tamże, s. 202.

[19] Tamże, s. 203.

[20] Tamże, s. 203.

[21] Tamże, s. 136.

[22] Tamże, s. 141.

[23] Tamże, s. 152.

[24] Tamże, s. 208.

[25] Tamże, s. 128.

[26] Tamże, s. 129.

[27] Tamże, s. 130.

[28] Tamże, s. 130.

[29] Tamże, s. 166.

Boże Narodzenie

"Nie jesteśmy sumą naszych słabości i upadków. Jesteśmy sumą miłości Ojca do nas, naszej prawdziwej zdolności stawania się obrazem Jego Syna." (św. Jan Paweł II, Toronto 2002). Skoro zaś "sumą miłości Ojca", a miłością Ojca jest dar Syna Bożego, stąd jesteśmy obrazem miłości Chrystusa - "tak bowiem Bóg umiłował świat" (J 3,16). 
Życie w Chrystusowej miłości, to zaczyn Bożej, wiecznej zdolności do oddania bliźnim, dlatego życzę wszystkim Czytelnikom mojego bloga i sobie, aby odrodziła się w nas ta właśnie miłość, która przyjmuje najpiękniejszą "postać" w życzliwej relacji względem drugiego człowieka.
Marta Edyta Złotnicka

Staw w Krasocinie

Fot. Staw z wysepką i kapliczką św. Jana - w Krasocinie

Grota w Krasocinie

Fot. Grota w Krasocinie.