Marcin Luter - cz.5.

Jedną z najpoważniejszych konsekwencji działań Lutra, rozgorzałej polemiki na temat jego tez oraz buntu wobec Rzymu, była krwawa rewolucja chłopska (1525). Niestety inicjatywa Lutra trafiła na odpowiedni grunt w postaci nastrojów antyklerykalnych, a zwłaszcza antyitalskich, szeroko rozpowszechnionych wśród lokalnych władców[1]. Sam myśliciel nie miał politycznego doświadczenia, dlatego zachowywał się dość chaotycznie i nierozumnie w tej kwestii. Przerzucał się od jednej polityki do drugiej wydając opinie, że raz jedna, raz druga jest inspirowana przez diabła. Nie popierał metody chłopów, którzy walczyli, kierując do nich ostre słowa potępienia.[2] Bezsensem była też rada dana książętom, by za wszelką cenę starali się utrzymać władzę w swych rękach, by nie oszczędzali krwi chłopów, a ich samych traktowali jak wcielone diabły[3]. Zabito wówczas dziesiątki tysięcy chłopów.[4] Można zatem powiedzieć, że brutalne antychłopskie wystąpienia [Lutra] są świadectwem [jego] braku doświadczenia politycznego i żenującej bezmyślności w posługiwaniu się na forum publicznym tym[5], co nadawałoby się w tamtych czasach raczej do prywatnej rozmowy. 

Do pedagogicznych poglądów reformatora należy ten, iż dla rodziców najprostszą drogą do nieba jest dobre wychowanie dzieci[6].

Ortodoksyjnych katolików może oburzać opinia, że autorytet Rzymu nie pochodzi od Boga[7], lecz niezwykle ciekawe jest już spostrzeżenie, że Kościół stanowi widzialną wspólnotę wiernych, ale (…) jej dokładny zasięg znany jest tylko Bogu[8].

W „Liście otwartym” Luter wypowiadał się też w innych kwestiach. Postulował:

- zlikwidowanie części zakonów żebrzących,

- zniesienie celibatu księży[9],

- usunięcie konkubinatu duchownych.

Ponadto występował przeciwko wystawnym strojom, obżarstwu i pijaństwu – na co, jego zdaniem, powinno zareagować państwo.[10] Stwierdził też powszechne, duchowe kapłaństwo ludzi ochrzczonych[11]. Oprócz tego Luter wyraził wątpliwość na temat autentyczności Listu św. Jakuba[12] oraz Ksiąg Machabejskich.

---

[1] Tamże, s. 213.

[2] Tamże.

[3] Tamże, s. 213.

[4] Tamże, s. 214.

[5] Tamże.

[6] Tamże, s. 180.

[7] Tamże, s. 183.

[8] Tamże.

[9] Książa świeccy powinni mieć wolny wybór, jeśli chodzi o małżeństwo – Tamże, s. 207.

[10] Tamże, s. 184−185.

[11] Tamże, s. 238.

[12] Tamże, s. 180.

Marcin Luter - cz.4.

Oto najważniejsze punkty z Apologia Vernacula, która podsumowuje naukę Lutra:

1.      Święci

Można się do nich modlić, ale są oni jedynie pośrednikami i nie mają mocy sami z siebie. Cuda czyni Bóg.

2.      Czyściec

Czyściec istnieje; dusze tam cierpią i można im pomóc przez modlitwę, post i jałmużnę.

3.      Odpusty

Odpusty są dobrowolne i należy powiedzieć ludziom, że nie zostały ustanowione przez Boga. Trzeba im także wyjaśnić, że nie są tak samo ważne jak uczynki miłosierne.

4.      Przykazania kościelne

Przykazania kościelne dotyczące postów i zachowywania świąt, są mniej ważne niż prawdziwa wewnętrzna pobożność. Spożycie mięsa w piątek nie jest grzechem porównywalnym z grzechem przeklinania lub nieprzyjścia z pomocą swemu sąsiadowi.

5.      Dobre uczynki

Dobre uczynki mogą pochodzić tylko od człowieka duchowo odrodzonego. Dobre uczynki wypływają wyłącznie z łaski Boga; Bóg nie patrzy na działanie zewnętrzne, ale na wewnętrzną postawę serca.

6.      Kościół rzymski

Kościół rzymski słusznie domaga się lojalności. Choćby był najbardziej skorumpowany, chrześcijanie powinni darzyć go szacunkiem przez wzgląd na jego męczenników. Im gorszy jest w danej chwili, tym więcej potrzebuje lojalności. Luter stwierdził tu, że nigdy nie zamierzał narażać na szwank honoru Kościoła rzymskiego, lecz chciał tylko przeciwstawić się tym, którzy obłudnie używają go dla własnych celów.[1]

Wadą Lutra było jednak to, że był całkowicie przekonany o słuszności własnego punktu widzenia, że wszystko, co widział i w co mocno „wierzył”, jest prawdą, i jego zadaniem jest przekonać innych[2]. Reformator czuł wewnętrzny przymus głoszenia poglądów, co do których był święcie przekonany, że są właściwe, bo bazują w głównej mierze na tekście Pisma świętego. Pisał bowiem: Na tym się opieram i nie mogę postąpić inaczej[3]. Eck zwracał mu uwagę, w słowach: Marcin, jak możesz przypuszczać, że tylko ty jeden rozumiesz sens Pisma Świętego? Czy swój sąd stawiasz ponad sądy tylu znanych ludzi i twierdzisz, że wiesz więcej niż oni wszyscy?[4] Jak by nie było, i sam reformator zadawał sam sobie te pytania.[5]

Złem ze strony Lutra było również nie tyle formalne odrzucenie autorytetu głowy Kościoła, co grożenie i złorzeczenie papieżowi w słowach: Jeśli będziesz upierać się w swej złości, przeklnę cię, razem z tą bullą i twoimi dekretami, a ciało twoje niech przepadnie[6]. Negatywną cechą Lutra była także skłonność do skrajnych i pochopnych uogólnień[7]. 

Zakonnik najczęściej pisał w wielkim pośpiechu, bez starannego opracowania tematu.[8] W swych opiniach opierał się przede wszystkim na Piśmie świętym oraz, wewnętrznie, na Chrystusie.[9]

---

[1] Tamże, s. 178−179.

[2] Tamże, s. 161.

[3] Tamże, s. 204.

[4] Tamże, s. 195.

[5] Tamże, s. 313.

[6] Tamże, s. 173 i 175.

[7] Tamże, s. 185.

[8] Tamże, s. 186.

[9] Tamże, s. 195.

Marcin Luter - cz.3.

Na temat wiary Marcin Luter pisał: Oto jest chwała wiary: nie wiedzieć, dokąd się zmierza, co się robi, co trzeba przecierpieć, i podporządkowując sobie wszystko (zmysły i rozum, cnotę i wolę) iść za głosem Boga, raczej dać się prowadzić niż iść samemu… jasne jest, że Abraham ze swym posłuszeństwem wobec wiary stanowi najwyższy przykład życia ewangelicznego, przykład człowieka, który rzucił wszystko, by iść za Bogiem, stawiając Słowo Boże ponad wszystko inne i kochając je ponad wszystko, ochoczo godząc się na los pielgrzyma, wydanego w każdej godzinie na niebezpieczeństwa życia i śmierci.[1]

          Luter, widząc ogrom nadużyć i rozmijanie się duchownych z nauką Chrystusa wyrażał pogląd, iż papiestwo i Kościół katolicki w połączeniu z Rzymem nie mogą –  jako instytucja ludzka – uważać się za jedyny Kościół powołany przez Chrystusa do głoszenia Ewangelii[2]. Zwracał zatem uwagę na to, że pycha rozmija się z przykazaniem miłości. 

Luter nawoływał do nawrócenia z błędnej drogi wskazując na dziedziny, w których doszło (jego zdaniem) do oddalenia się kościoła instytucjonalnego od prawdziwego Boga. Warto tu zaznaczyć, że poglądy Lutra, ze ściśle dogmatycznego punktu widzenia, nie były całkowicie nowatorskie, ale młody doktor wygłaszał je w tak indywidualny i osobisty sposób, stopniowo tworząc z nich kompletny system teologii, że było to w rezultacie zjawiskiem nowym, początkiem nowej ery jednostki świadomej swych możliwości; jednocześnie poglądy te radykalnie różniły się od wszystkich istniejących szkół teologicznych pod względem treści, metody i nastroju.[3] Luter niejako (…) [wyraził] własny indywidualny stosunek do Biblii i przekształcił odziedziczoną doktrynę w dynamiczną teologię biblijną.[4] Współcześnie wielu czytelników jego pism zdążyło go nawet polubić za jego teologiczną pasję, jego nieposkromione umiłowanie Biblii [oraz] iście lwi pazur w jej komentowaniu[5]. Odnośnie mocnego stylu pisania można powiedzieć, że dawniej, soczystość języka Lutra mogła być całkiem zamierzona jako próba przedstawienia swemu przeciwnikowi nagich faktów, tak jak by to uczynił człowiek prosty; wszystko to wiązało się z odwrotem od abstrakcji scholastycznych ku słownictwu Ewangelii, w której rzeczowniki, czasowniki czy przymiotniki były słowami używanymi na co dzień.[6] Cechą szczególną był fakt, że zakonnik przezwyciężał swój lęk, należąc do grupy tych, co nie bali się szczerze i otwarcie wypowiadać swych opinii[7]. Jednakże nie był całkowicie wolny od obaw: przeżywał chwile zgrozy i rozpaczy, gdy jasno widział, że jego działalność i jego postawa mogą wywołać chaos społeczny i moralny[8]. Dodatkowym bólem było przeświadczenie o braku zrozumienia. Luter był coraz bardziej wstrząśnięty niezdolnością teologii tradycyjnej, Kościoła, księży i ludu do wyjaśnienia i właściwego zrozumienia Ewangelii, porwany własną wizją Słowa, wiary, teologii krzyża, czuł się w swych poglądach coraz bardziej osamotniony.[9] W liście do Spalatina (1519) pisał: Straszliwie dręczy mnie myśl, że lud Chrystusowy jest tak ogłupiony przez ową zwodniczą formę prawa wydawanego w imieniu chrześcijaństwa[10]. Bulwersujące jest nie tylko to, że nie podejmowano z nim merytorycznej dyskusji na poziomie akademickim, ale również próby zniesławienia go na podstawie sfałszowanych dokumentów. Ponadto, kiedy już poruszano kwestie, które go bolały, często jego intencje i jego nauka były źle rozumiane, tworząc atmosferę wrogości.[11] Mimo wszystko (w tym i zbaczania z drogi przykazania miłości) poglądy Lutra dojrzewały. Co ważne, zakonnik nie kierował się interesem osobistym, dlatego też miał dość odwagi, by mimo gróźb robić dalej to, co wydawało mu się słuszne[12]. Wspomniane uczucia łączyły się u niego z entuzjazmem wiary. Obok omawianej tu postaci Niemca, inny zakonnik - kartuz - Jakub z Juterborga w 1449 r. przyznawał słusznie, że nawet gdyby papież był człowiekiem dobrej woli, opór, jaki jego otoczenie przejawia wobec reformy, jest tak wielki, że można śmiało stwierdzić, iż reforma Kościoła nie może zostać przeprowadzona przez samego papieża; wymaga ona wysiłku całego Kościoła, zgromadzonego na soborze.[13]

---

[1] Tamże, s. 116−117.

[2] Tamże, s. 74.

[3] Tamże, s. 77.

[4] Tamże, s. 232.

[5] Tamże, s. 310.

[6] Tamże, s. 241.

[7] Tamże, s. 98.

[8] Tamże, s. 144.

[9] Tamże, s. 147.

[10] Tamże, s. 170.

[11] Tamże, s. 148.

[12] Tamże, s. 151.

[13] Tamże, s. 108.