Obraz cierpienia Izraela w "Lamentacjach"

O autorze Lamentacji

Jeremiasz urodził się około 650 lub 645 r. przed Chr. w niewielkiej miejscowości Anatot położonej w okolicach Jerozolimy. Pochodził z kapłańskiej rodziny. Już jako młodzieniec, za panowania króla Jozjasza, został powołany przez Boga do służby proroczej, której poświęcił się w pełni. Jego życie nie było łatwe. Widział i piętnował w swoich przemowach grzechy, które dostrzegał w życiu Izraela, za co przyszło mu wiele wycierpieć, nie mówił bowiem tego, co lud chciał usłyszeć (znaczną część życia spędził w więzieniach). Jeremiasz nie tylko dokładnie przepowiedział upadek królestwa, zburzenie Jerozolimy i niewolę, ale stał się świadkiem tych straszliwych wydarzeń. Sam znalazł się na wygnaniu i zmarł w Egipcie w VI w. p.n.e.

W Lamentacjach Jeremiasz opłakuje podbicie Judei, zniszczenie Świątyni przez Babilończyków w 586 r. przed Chr. i cierpienia, jakie spadły na lud Izraela w następstwie tych tragedii. Opisowi męki narodu i poniżenia miasta towarzyszy wyznanie grzechów, które (zdaniem proroka) spowodowały klęskę. Następnie Jeremiasz wskazuje, by poddać się woli Boga, albowiem tylko On jako sprawiedliwy i wierny Przymierzu jest zdolny do okazania miłości swemu ukochanemu miastu i ludowi.

Analiza Lamentacji

Księga Lamentacji (dawniej nazywana Trenami) to zbiór pięciu pieśni-elegii. Ich dramatyczny wydźwięk miał swoją przyczynę w upadku dynastii Dawida, zniszczeniu Jerozolimy, zburzeniu świątyni (jedynego miejsca kultu prawdziwego Boga) i nieszczęściu jej mieszkańców po najeździe wojsk Nabuchodonozora. Treny wyrastają zatem z bólu, stanowiąc skargę nad ogromem cierpienia. Autor księgi przyrównuje święte miasto do wdowy (Lm 1,1), która wszystko straciła (bliskich i dobra materialne). Porównuje je również do płaczącej w nocy kobiety (1,2.16), która została zdradzona (1,2) i opuszczona w niedoli przez przyjaciół (1,2); która jest naga (1,8), poniżona (rozdział 4) i chorująca na serce przez swe grzechy (1,22). Ówczesna mentalność kazała odczytywać nieszczęścia w kontekście kary Bożej jako ponoszenia konsekwencji za własne grzechy. Zatem wyraźnie pobrzmiewa tu myśl, właściwa wszystkim ludom starożytnego Bliskiego Wschodu, że cierpienie jest skutkiem odstępstwa od Boga i nieprawości. Ziemia Judy pozostaje zatem w żałobie (1,4). Nieszczęściem Hebrajczyków (przyrównanych do śmieci – 3,45) stało się wygnanie (1,3).

Narrator, który pisze treny, widzi ogrom zła i współcierpi z rodakami (zarówno z powodu śmierci mieszkańców Jerozolimy – 2,12, jak i zagłady miasta – 2,13). Prorok poleca ufać i modlić się nieustannie (2,18), błagając Pana o życie (2,19). Wskazuje, że trzeba uczyć się nieść doświadczenia bólu i upokorzenia (3,27.30) szukając ratunku u Jahwe (3,26).

Księga Lamentacji ma kunsztowną formę literacką. Dzieli się na pięć rozdziałów (podobnie jak Tora i Księga Psalmów). Całość została powiązana nie tylko treścią, ale także strukturą, która opiera się na 22-literowym alfabecie hebrajskim. Rozdziały: I, II, III i IV mają budowę akrostychiczną (tzn. każda strofa rozpoczyna się od kolejnej litery alfabetu hebrajskiego), przy czym każdy rozdział jest inaczej zbudowany. Rozdział ostatni (V) jest bardzo krótki, nie stosuje bowiem już akrostychu, ale składa się jedynie z 22 wersetów (jest zatem równy liczbie liter alfabetu hebrajskiego).

Biorąc pod uwagę strukturę ukazującą przesłanie Księgi, można wyróżnić w niej trzy części.

Część pierwszą, pełną patosu, stanowią dwa początkowe rozdziały Lamentacji. Tworzą one dwugłos Świętego Miasta-wdowy i narratora-poety, którego podmiotem lirycznym jest Jerozolima przemawiająca do Boga i rozpoznająca w swoich grzechach przyczynę nieszczęść. Narrator widzi konsekwencje nieprawości i przyrównuje je do gniewu Boga wskazując, że tylko Jahwe może tu pomóc, ze względu na swą moc i wierność Przymierzu z ludem.

W części drugiej (w rozdziale III) podmiotem lirycznym jest człowiek (być może sam poeta-bard, który identyfikuje się w swym cierpieniu z narodem). Widzi miażdżącą siłę zła i nieprawości. Wierzy (jak cały Izrael), że po grzechach jest kara (zesłana przez Jahwe). Ma nadzieję jednak, że mimo nieprawości lud w końcu doświadczy Bożej pomocy (bo Stwórca jest źródłem ocalenia).

W części trzeciej obejmującej dwa ostatnie rozdziały (IV i V) podmiotem litycznym jest ponownie Jerozolima. Znajdują się tu dwie formalnie odmienne lamentacje, choć tematycznie jednorodne. Pierwsza z nich wskazuje na przyczynę grzechów w czynach człowieka: Z powodu grzechów jej proroków i przestępstw jej kapłanów, którzy w jej środku rozlali krew sprawiedliwych, po ulicach błądzili jak ślepi, krwią obryzgani; tak iż nie można było dotknąć ich ubrań (Lm 4,13-14). Lamentacja druga stanowi modlitwę cierpiącego narodu, który w żywej relacji do Boga prosi Go o miłosierdzie i łaskę nawrócenia. Tym samym pojawił się nowy motyw w świadomości Żydów, iż nawrócenie jest dziełem Jahwe. Ów wątek jest najbardziej niezwykłym rysem Lamentacji. W religii Izraela zrodziła się myśl, że zło kryje się w sercu człowieka, a zatem jego unicestwienie dokonuje się przez nawrócenie. Najbardziej doniosła jest lamentacja piąta. Z niej dowiadujemy się, że Bóg Przymierza dosięga wnętrza ludzkiego serca, przemieniając je tak, aby było zdolne do odrzucenia grzechu i relacji z Bogiem.

Zakończenie księgi wskazuje na zrozumienie, że bez Bożej pomocy człowiek nie może być wolny od grzechu, stąd wołanie o pomstę na innych zostało zakończone wołaniem o łaskę dla ludu. Taka wiara stanowi najwyższe osiągnięcie teologii Starego Przymierza, której urzeczywistnienie znalazło się w Nowym Przymierzu. Przez mękę, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa-Syna Bożego Bóg-Ojciec okazał łaskę nawrócenia (por. Rz 6,3-4; 2 Kor 5,19) i dał człowiekowi nowe serce (por. Jr 31,31-34). Tym samym uzdolnił do życia w pełni przez jedność z Jezusem Chrystusem (1J 3). Jednak nie oznacza to istnienia świata bez zła i cierpienia. Źródło ich występowania na ziemi pozostaje nadal okryte tajemnicą. Lamentacje uczą, że choć człowiek ma swój udział w sprowadzaniu nieszczęść przez brak poszanowania praw Boga i natury, to nie tylko ludzki grzech jest źródłem cierpienia.

Pełne łaski słowa Jezusa

Jezus nie chciał być znany. Wolał anonimowość. Jego dusza była pełna modlitwy. Nie wiedzieli o tym znający Go. Nie "zdradzał się" zbytnio. Dlatego, gdy pierwszy raz wystąpił w synagodze w Nazarecie jako dorosły mężczyzna, dziwili się: Skąd On to ma? I co za mądrość, która Mu jest dana? (Mk 6,2). Potem, odkąd zaczął publicznie nauczać i czynić znaki, także się dziwili, a nawet byli pełni zdumienia. Oznacza to, że w Nazarecie Jezus żył normalnie, naturalnie, zwyczajnie. Sytuacja zmieniła się, gdy stał się osobą publiczną po rozpoczęciu misji nauczyciela. Postawa Jezusa była zawsze bez pokazowości. Wyróżniała Go pokora i prostota, mądrość i wiara. Jego słowa były nie tyle pełne gracji (jako technicznie i brzmieniowo ładne, przyjemne dla ucha, poprawne, dźwięczne, wyraźne czy eleganckie), co pełne łaski i nadziei, dając otuchę i życie. Mowa i cała nauka Jezusa "przemawiały" nie tyle do uszu, co do serc ludzi, którzy "nasiąkając nią" stawali się pozytywnie przemienieni. Przemieniał się ich stosunek do życia i do bliźnich. Odradzała się ich relacja do Boga. Jahwe został "odczytany" na nowo i życie dla wielu nabrało nieprawdopodobnych kolorów. Człowiek stawał się radosny, pełen nadziei i zadziwienia nad Bożą łaskawością i miłością.

Prośba o modlitwę

Uprzejmie proszę wszystkich odwiedzających mój blog i blog pana Pawła Porębskiego o modlitwę w intencji pana Pawła. Dowiedziałam się, że jest w szpitalu (kilka dni temu miał udar). Niech nasza modlitwa będzie w tych dniach dla niego i dla jego rodziny wsparciem.
Pozdrawiam,
Marta Złotnicka-Goderecka

Obraz Maryi w Ewangeliach synoptycznych - cz.3.

Matka Zbawiciela jest Tą, której Jezus zawdzięcza w pierwszej kolejności swoje narodzenie, a następnie postawę służby miłości, wiary i nadziei. Zawierzając Bogu i poświęcając życie dla Emmanuela[1] Maryja została wyjątkowo ukształtowana stając się duchowo najpiękniejszą kobietą na świecie. Nie bez powodu Jej imię Miriam (po polsku Maryja) oznacza „umiłowana przez Boga” lub „miłująca Boga” czy też „piękna”. Jak niezwykle ważna jest to postać, świadczą nie tylko liczne wzmianki na Jej temat w Ewangeliach synoptycznych, ale przede wszystkim waga wydarzeń zbawczych, w których wzięła czynny udział. W historii Maryi, obok zwykłego, codziennego życia, w którym radość i szczęście współistniały z cierpieniem, występuje szczególna bliskość z Bogiem, nadająca Jej wizerunkowi wyjątkowe światło. Wszystkie te elementy sprawiają, że Matka naszego Pana jest dla wierzących niezwykle ważną osobą - Orędowniczką u swego Syna. Jednocześnie stanowi wzór do naśladowania. Jej postawa ufności i oddania Najwyższemu wciąż są natchnieniem dla żywej i pełnej wiary relacji z Bogiem.

BIBILIOGRAFIA

Źródła

1.      Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań-Warszawa: Wyd. Pallottinum 1980.

2.      Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem, Częstochowa: Wyd. Św. Paweł 2008.

Opracowania          

Książki:

1.      Bartnik Cz. S., Dogmatyka katolicka, T. 2, Lublin: Wyd. KUL 2010.

2.      Kudasiewicz J., Matka Odkupiciela, Kielce: Wyd. Jedność 1991.

3.      Laurentin R., Maryja – Matka Odkupiciela, tłum. z j. fr. T. Żeleźnik, Warszawa: Wyd. Pax 1988.

4.      Łach J., Dziecię nam się narodziło. W kręgu teologii dziecięctwa Jezusa, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2001.

5.      Porębski P., Odnaleźć Boga w sobie: na podstawie Nowego Testamentu, Kielce: Wyd. Jedność 2009.

6.      Rosik M., Jezus i Jego misja. W kręgu orędzia Ewangelii synoptycznych, Kielce: Studia Biblica 5 2003.

7.      Rosik M., Trzy portrety Jezusa, Tarnów: Wyd. Biblos 2007.

8.      Wołyniec W., Maryja w pełni Objawienia, Wrocław: Tum Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej 2007.

Artykuły:

1.      Bartosik G. M., Dziewictwo Maryi wyrazem miłości Ojca, „Salvatoris Mater” 1 (1999) 1, s. 96-­116.

2.      Haręzga S., Bóg Maryi w świetle hymnu Magnificat (Łk 1,46b-­55), „Salvatoris Mater” 1 (1999) 2, s. 137-­141.

3.      Maryja, Matka Boża, oprac. S. C. Napiórkowski, w: Być chrześcijaninem. Teologia dla szkół średnich, red. M. Rusecki, Lublin: Wyd. KUL 2007, s. 223-232.

4.      Witczyk H., Bóg Ojciec a Maryja w tajemnicy zwiastowania, „Salvatoris Mater” 2 (1999) 2, s. 113-­131.

Linki:

www.rosik.archidiecezja.wroc.pl/cms/images/stories/Maryja-synoptycy.pdf  

[dostęp dnia 7.01.2017]  

Literatura pomocnicza

1.      Kudasiewicz J., Odkrywanie Ducha Świętego: medytacje biblijne, Kielce: Wyd. Jedność 1998.

---

[1] Por. Ps 110,1-3; Iz 7,14; Syr 24,18; Mi 5,1-3; Ap 12,5; 19,15.

Obraz Maryi w Ewangeliach synoptycznych - cz.2.

Widząc liczebność fragmentów biblijnych dotyczących jednej kobiety wymienionej na kartach Ewangelii synoptycznych, można już na samym wstępie wywnioskować, że obraz Matki Zbawiciela jest portretem niezwykle ważnej osoby w dziejach zbawienia. Każda z sytuacji ukazuje jakąś cechę z Jej cichego, skromnego życia.

Przyglądając się zagadnieniu bliżej okazuje się, że najskromniejszą (spośród synoptyków) wzmiankę o Maryi podał ewangelista Marek, zaś najbogatszą ikonę pozostawił św. Łukasz.

Postać Niewiasty, ze względu na Jej więź z osobą Chrystusa, będziemy rozważać w świetle chrystologicznym w dwu kluczach: soteriologicznym (zbawczym) oraz eklezjologicznym[1].

Maryja jest Tą, która brała udział w dziele odkupienia w jego fazie przygotowawczej[2]. Stało się tak poprzez przyjęcie w sposób wolny woli Najwyższego i zrodzenie Syna Bożego,  wychowanie Go oraz moralne wspieranie swą obecnością i postawą.

Na znaczenie Maryi w dziele zbawienia ludzi (w kluczu soteriologicznym) wskazują wyjątkowe przywileje. Oto najważniejsze z nich:

1)      pełna łaski (łac. gratia plena); przemieniona przez łaskę (gr. kecharitōmenē[3]) – Łk 1,28.30, a przez to Niewiasta jest:

- archetypem człowieka wolnego od grzechu i zbawionego;

- doskonałą ikoną rodzącego się przy Zwiastowaniu Kościoła;

2)      Boża Rodzicielka (łac. Dei Genitrix), Bogurodzica (gr. Theotokos[4]) − Łk 1,31.39-­45; Mt 1,16.25;

3)      Matka Jezusa Chrystusa – Zbawiciela, Mesjasza (łac. Mater Christi) − Łk 2,11; Mt 2,4;

4)      dziewica (hbr. almah – młoda kobieta, dziewica – Iz 7,14; gr. parthenos – dziewica; łac. virgo – dziewica; por. Mt 1,18-25; Łk 1,34-35) , co jest zakotwiczone w Jej trzech przywilejach: Bożego macierzyństwa, niepokalanego poczęcia i świętości;

5)      niepokalana[5] (łac. immakulata), wolna od grzechu (pośrednio pisze o tym św. Łukasz w scenie Zwiastowania).

Matka Jezusa to Ta, która w Kościele jest dla wierzących w Chrystusa wzorem do naśladowania. W kluczu eklezjologicznym postawa Maryi przedstawia się następująco:

1)      słuchająca słowa Bożego (łac. ascoltans) i żyjąca nim, stąd jest Matką nie tylko biologiczną - Jezusa, ale pełną, bo w sposób najgłębszy wypełniającą wolę Bożą (Łk 8,21; 11,27-28);

2)      modląca się (łac. orans) − (Łk 1,46-55 – „Magnificat”);

3)      medytująca, kontemplująca (łac. meditans) – rozważająca słowa Boże i wydarzenia zbawcze w swym sercu (Łk 2,19.51);

4)      poszukująca (łac. quaerens):

·         Łk 2,41-50 (zagubienie dwunastoletniego Jezusa w Jerozolimie);

·         Mt 12,46-50; Mk 3,31-35; Łk 8,19-21 (chęć spotkania z Jezusem podczas Jego publicznej działalności);

5)      służąca:

a)      Bogu (łac. ancilla Domini) – „służebnica Pańska” (Łk 1,38.48) oraz

b)     człowiekowi (łac. serviens) – (Łk 1,39-45), bowiem w pomocy drugiej osobie

weryfikuje się autentyczność relacji z Bogiem (Mt 25,40);

6)      cierpiąca (łac. patiens):

·         Łk 2,25-35 (proroctwo Symeona);

·         Mt 2,13-15 (ucieczka do Egiptu);

·         Łk 2,41-50 (poszukiwanie dwunastoletniego Jezusa);

·         Mt 12,46-50; Mk 4,21-25; Łk 8,19-21 (trudności w spotkaniu z Jezusem podczas Jego publicznej działalności);

·         Mk 6,1-6 (próba skłonienia Jezusa do zaprzestania działalności);

·         przeżycia związane z męką i śmiercią Syna na krzyżu (por. Łk 23,29).

---

[1] Według ks. prof. Mariusza Rosika: www.rosik.archidiecezja.wroc.pl/cms/images/stories/Maryja-synoptycy.pdf  

[dostęp dnia 7.01.2017].  

[2] Dziś Maryja również bierze udział w dziele odkupienia jako Pośredniczka wstawiając się za dążącymi do zbawienia.

[3] U św. Łukasza określenie to zostało użyte jako imię własne Maryi, podkreślające Jej najgłębszą wartość. Charakteryzuje to wyjątkowa, na podobieństwo Noego (Rdz 6,8), Mojżesza (Wj 33,17) i Dawida (Dz 7,46), pełna miłości życzliwość Boga.

[4] Potwierdziły to sobory: Efeski (431 r.), Chalcedoński (451 r.), Konstantynopolitański II (553 r.) i III (681 r.). Pierwsze pokolenia nie miały jeszcze odwagi nazywać Maryi „Matką Boga”, ponieważ groziło to pogańskim rozumieniem tytułu.

[5] Dogmat ogłoszony został 8 grudnia 1854 r. przez papieża Piusa IX w bulli Ineffabilis Deus (Niewypowiedziany Bóg).