Komnaty kontemplacji wg św. Teresy - cz.2.

Mieszkanie IV

Św. Teresa wymienia tu pokorę jako bardzo ważną cnotę. Mówi, że dusza należy do Pana i nie jest godna łask, które spływają na człowieka np. w modlitwie odpocznienia. Wskazuje, że trzeba zgodzić się na Jego wolę i nie pragnąć pociech czy słodkości duchowych, ale tylko głębszego zjednoczenia z Bogiem. Podkreśla, że człowiek własnym wysiłkiem nie może osiągnąć tych łask. Daje mu je Pan, jeśli widzi, że będzie to dla duszy pożyteczne.

Modlitwa skupienia poprzedza modlitwę smaków Bożych. Św. Teresa mówi, że na siłę nie trzeba powstrzymywać się od myślenia i nic nie robienia. Również zawieszenia władz duszy udziela Pan sam i w stosownym czasie. Mistyczka zaznacza jednocześnie, że stan zawieszenia władz duszy trwa dość krótko. Rzeczy nadprzyrodzone łączą się tu z przyrodzonymi, dlatego święta doświadczała tu wielu przeciwności interpretowanych jako podstępy diabła. Właściwą postawą w czwartej komnacie jest czuwanie nad tym, by nie zbłądzić.  

Mieszkanie V

Nie ma tutaj uśpienia (zawieszenia) władz duszy, jak w mieszkaniu czwartym. Dusza jest zjednoczona z Bogiem w mniejszym lub większym stopniu. Niezależnie od ilości otrzymywanych łask święta wskazuje, że zawsze trzeba mieć otwarte serce i być całkowicie oddanym Bogu. On bowiem działa pewnie. Stąd święta mówi, że dusza, która doświadcza z Nim zjednoczenia w tej piątej komnacie, pozna to niezawodnie i w sposób niezachwiany.

W modlitwie zjednoczenia porównuje człowieka do umarłego robaka w kokonie, z którego potem ożywa biały motyl. Nazywa to niesamowitą przemianą duszy, która jakby w kokonie świątyni Bożej znajduje ukojenie, pokój i szczęście. Jednocześnie doświadcza wszystkich nędz tego świata, co jest dla niej męką. Takąż samą męką jest współczucie odczuwane na widok dusz błądzących i idących na zatracenie. Bóg czyni tu wszystko, ale dusza może przygotować się na przyjęcie tego rodzaju odgórnej, wlanej łaski piątej komnaty − poprzez całkowite oddanie się w Boże ręce, pragnąc czynić to, co jest Bożą wolą.

Św. Teresa mówi, że trzeba być miękkim jak wosk, aby Bóg mógł działać (rzeźbić). Być miękkim woskiem dla Boga to przyjąć postawę dobrej woli względem Stwórcy.

Inny rodzaj zjednoczenia z Bogiem, to stan nie wlany, jak poprzednio, a nabyty przez modlitwę i usilne staranie, aby Wola Boża była równa ludzkiej woli. Najważniejsze w tym wypadku jest przykazanie miłości Boga i bliźniego.

Mistyczka podkreśla, aby łaski Bożej nie marnować i nie ulec złu (interpretowanemu jako uległość szatanowi). Wskazuje, by dusza usilnie starała się o wzrost w cnotach, miłości i pokorze, aby była rzeczywiście przygotowana do zaślubin z Oblubieńcem.   

Komnaty kontemplacji wg św. Teresy - cz.1.

Hiszpańska mniszka − karmelitanka i mistyczka − św. Teresa od Jezusa (św. Teresa z Avila; Teresa Wielka), żyjąca w pierwszej połowie XVI w., wraz ze św. Janem od Krzyża dokonała reformy zakonu karmelitańskiego, zakładając liczne fundacje i klasztory z pierwotną regułą swego zakonu (stąd nazwa karmelici bosi/karmelitanki bose). W przełomowym dziele, a jednocześnie duchowym testamencie, zatytułowanym Twierdza wewnętrzna (z 1577 r.) opisała drogę rozwoju duszy, która oddana kontemplacji dąży ku pełnemu zjednoczeniu z Chrystusem. W opisie święta posłużyła się metaforą siedmiu wewnętrznych komnat (analogicznie do siedmiu niebios) oraz bazowała na swych duchowych doświadczeniach.

Oto pokrótce streszczenie elementów poszczególnych etapów, jakie wyróżniła św. Teresa w kolejnych mieszkaniach, symbolizujących modlitewny wzrost duchowy:

Mieszkanie I

W komnacie pierwszej dusza charakteryzuje się znoszeniem w pokorze siebie samej w świetle Boga, którego poznaje.

Mieszkanie II

W komnacie drugiej dusza wytrwale dąży od pełnego wypełniania Woli Bożej, pomimo pokus i rozproszeń.

Św. Teresa wskazuje, że wszelkie przeszkody mogą obrócić się na korzyść człowieka, jeśli nie będzie on skupiał uwagi na sobie i przyjemnościach, lecz na miłosierdziu Bożym, które obejmuje ludzką grzeszność.

Mieszkanie III

W komnacie trzeciej dusza odczuwa bojaźń Bożą. Doznaje oschłości na modlitwie, ale znosi je dla większej pokory. Zna swą niegodność łask wyższych, na które nie zasłużyła uczynkami. Jednocześnie zdaje sobie sprawę, że dobro, które czyni, czynić powinna. Uczynki zatem nie mogą stanowić powód do pychy. Pokora w stosunku do uczynków prowadzi do dziękczynienia. W wyrzeczeniu się siebie (wynikającym z pokory) Wola Boża staje się wolą duszy ludzkiej.

Św. Teresa zaleca, by nie odmierzać drogi do Chrystusa centymetrem i by być odważnym w biegu określanym przez nią jako święta codzienność.

Posłuszeństwo przewodnikowi duchowemu może pomóc we wzroście duchowym.

Sen

Bywają różne sny i różne powody snów. Ktoś śpi w nocy, by zregenerować organizm i nabrać sił na nowy dzień pracy. Ktoś inny zamiast spać w nocy, ma dyżur i czuwa, by innym dobrze się spało. Albo też nie śpi, bo podróżuje, coś przygotowuje, dokańcza, bo akurat tak się ułożyło. Jeszcze inny zarywa noc, bo idzie na wesele lub inną zabawę czy przyjęcie. Potem odsypia w dzień albo dopiero w następną noc.

Ten kto miłuje, może spać niespokojnie w sytuacji, jeśli obarczony jest odpowiedzialnością za innych i pragnie ich zdrowia i bezpieczeństwa.

Ten kto żyje miłością, może zasnąć w nocy głębokim snem spełnienia.  

Nienaturalne wybudzenie się ze snu (np. z powodu dzwonka budzika) często skutkuje niemożnością ponownego zaśnięcia lub też przechodzi w sen lekki, w którym pojawiają się tzw. obrazy senne.

W Biblii sen kojarzono ze śmiercią, a także ze sferą, w której, ze względu na rodzaj bezwładności i braku kontroli nad myślami, może do człowieka „przemówić” sam Bóg (por. Mt 1,20−21; Syr 34,6).

Wielu nadal się nad tym zastanawia, skąd podczas snu pojawiają się w ludzkim umyśle dane słowa, sytuacje, stany czy odczucia. Zwłaszcza jeśli w jakiś sposób korelują one z wydarzeniami na jawie.

Pojęcie snu kojarzone jest także z rodzajem zastoju, stagnacji. W tym wypadku jest to coś negatywnego, stąd w Piśmie świętym znajdują się słowa, aby zbudzić się z takiego snu, który obrazowo symbolizuje trwanie w grzechu. Sen stanu grzeszności jest porównywany do trwania w ciemności. Dlatego też występuje zachęta do przebudzenia, aby trwać w świetle Chrystusa: Zbudź się o śpiący, i powstań z martwych, a zajaśnieje ci Chrystus (Ef 5,14).

Są jeszcze i takie sytuacje, które zalecają świadome powstrzymanie się od snu np. przez przyjętą regułę zakonną. Jednocześnie, wzywając do wyższej, Chrystusowej miłości, nie zwalniają z kierowania się empatią i miłosierdziem, na co wskazuje poniższy tekst z Sentencji Ojców Pustyni:  

Kilku starców przyszło zobaczyć się z Abba Pojmenem. Rzekli do niego: „Powiedz nam, czy kiedy widzimy braci drzemiących podczas nabożeństwa, powinniśmy ich uszczypnąć, żeby się obudzili?”. Abba Pojmen odpowiedział: „Gdybym ja zobaczył śpiącego brata, ułożyłbym jego głowę na moich kolanach i pozwoliłbym mu spać dalej”.[1]

Ponad prawem ludzkim (w tym przykładzie reguły zakonnej nakazującej czuwanie i modlitwę) jest miłość bliźniego. Ten, kto miłuje, nawet jeśli nie wypełni zapisu ludzkiego, jest de facto najlepszym wykonawcą prawa. Dzieje się tak dlatego, że pierwszym i głównym powołaniem człowieka jest miłowanie Boga i bliźniego. Ponadto wszystkie reguły postępowania streszczają się w prawie miłości, o czym napisał św. Paweł: Nikomu nie bądźcie nic dłużni poza wzajemną miłością. Kto bowiem miłuje bliźniego, wypełnił Prawo. Albowiem przykazania: Nie cudzołóż, nie zabijaj, nie kradnij, nie pożądaj, i wszystkie inne - streszczają się w tym nakazie: Miłuj bliźniego swego jak siebie samego. Miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Przeto miłość jest doskonałym wypełnieniem Prawa (Rz 13,8−10).

---

[1] Mądrość pustyni. Sentencje Ojców Pustyni, wybór i il. Y. Nomura, wstęp i epilog J. M. Nouwen, Wyd. Misjonarzy Klaretynów, Palabra, Warszawa 2003, s. 17.   

"Szaleństwo" Jezusa

Abba Antoni powiedział: „Nadchodzi czas, kiedy ludzie będą szaleni, a gdy zobaczą kogoś, kto nie będzie szalony tak jak oni, będą go atakować, mówiąc: „Jesteś szalony, gdyż nie jesteś taki jak my”.[1]

Nauka i działalność Jezusa z Nazaretu odbiegały od nauki i działalności rabbi obserwowanych wśród Żydów, którzy byli uważani lub sami siebie uznawali za uczonych w Piśmie i znawców Prawa. Popularność Syna Maryi wzrastała niesłychanie szybko, m.in. z tych kilku względów:

1.     Jezus był bardzo aktywnym nauczycielem. To on przychodził do uczniów i ich powoływał, a nie odwrotnie. Nie czekał na ich wizytę. Powoływał prostych rybaków i zwykłych grzeszników.

2.     Kiedy nauczał, podawał przykłady z życia wzięte, które trafiały do przeciętnych słuchaczy. Ów prosty język przekazu był nie tylko bliższy ludowi, ale i przekonujący.

3.     Jezus często wędrował od wioski do wioski. Jego działalność nie była nastawiona wyłącznie na oddanie innym z powodu powagi misji. Wydaje się, że można powiedzieć, iż cieszył się życiem, bo podziwiał m.in. krajobrazy swojego kraju, poznając tereny, które nawiedzał.

4.     Miał w sobie moc leczenia dusz. Uzdrawiał, a tym samym potwierdzał swe słowa znakami.

5.     Na początku wieść o Jezusie roznosiła się na zasadzie powtarzania słów i opowiadania zdarzeń (historii). Oczywiście ów przekaz był zdeterminowany punktem widzenia odbiorcy, jego intencją działania i zdolnościami różnego rodzaju. Czasem relacje były ubarwione, bo zasłyszane i przekazywane z ust do ust. O zniekształcenie nie było trudno, zwłaszcza w obliczu nieuniknionych plotek, obmów czy oszczerstw.

6.     Wielu widziało Jezusa na własne oczy, ale byli i tacy, którzy Go nie znali. Tłum często zbiegał się z ciekawości, aby Go usłyszeć i przyjrzeć się, czy będzie jakiś element niesamowitości. Żywiono nadzieję na ujrzenie jakiegoś znaku bądź cudu. Zwyczajność życia potęgowała ciekawość i poszukiwanie wrażeń. Sensacja pociągała i mnożyła liczbę ludzi zbiegających się na „wykład” Jezusa pod gołym niebem lub w jakimś pomieszczeniu. Nauka Nauczyciela z Nazaretu nie była zakazana, czy obwarowana biletami wstępu. Stąd wielu do Niego przybywało. Słuchacze mieli niekiedy trudności, by dostać się do Mistrza. Na Jego „audiencję” wchodzono nawet przez dach (Łk 5,19).

7.     Jezus nie chciał być marionetką ani czarodziejem spełniającym czyjeś zachcianki. Prawdopodobnie mówił właśnie o tym, skoro miał odwagę odmówić Herodowi, który domagał się magicznej sztuczki (por. Łk 23,8−12). Taka jednak postawa pociągała mocą i przyciągała do Niego poszukujących wyzwolenia z uciemiężenia władcy, najeźdźców (Rzymian) czy sprawujących nadzór religijny w narodzie.

8.     Postawa Jezusa nie wiązała się z żadnymi opłatami i datkami. On działał bezinteresownie, choć nie narzucał się z własną dobrocią. Pytał ludzi czego pragną, aby im uczynił. Niekiedy nie od razu szedł pomóc w dane miejsce. Jego czas wypełniała modlitwa, nauka, podróż, ale i proste czynności dnia codziennego (posiłek, sen, higiena). Nie nudził się. Prośby kierowane do Jezusa były częste, więc niekiedy mogły zazębiać się. Przykładem jest „spóźnione” przybycie do chorego Łazarza, choć proszono Jezusa o rychłe przybycie (J 11,1−44). Nie byłoby mądre sądzić, że czekał, aż Jego przyjaciel umrze, by go potem wskrzesić.

9.     Jezus pracował wśród ludzi niemal bez wytchnienia (często modlił się na osobności tylko w nocy). Za dobro lud odpłacał Mu wdzięcznością (chwalono Boga na modlitwie za Jezusa, zapraszano do domu na ucztę, pewna kobieta namaściła Jego głowę i stopy drogocennym olejkiem – J 12,1−11, prawdopodobnie ktoś podarował Mu jednoczęściową, wspaniałą suknię, którą założył na ostatnie Święto Paschy – por. J 19,23−25). Dary serca przyjmował bez krytyki.

10.                        Jezus nie czynił niczego na pokaz, choć znaki były wielkie. Wiedział jak się to skończy. Wiedział, że za miłość zostanie ukrzyżowany, uznany za bluźniercę, który śmiał nazwać się Synem Najwyższego. Jezus nie był bowiem naiwny. Wiedział jak się zakończy Jego życie. Krzyż był do przewidzenia od samego początku, gdy rozpoczynał swoją działalność. A jednak nie wystraszył się i podjął wyzwanie, które w sobie rozpoznał. Poszedł obraną drogą i pokazał, że ten rodzaj oddania jest najwyższym i najpiękniejszym darem umiłowania drugiego człowieka. Był „szalony”, ale tylko w miłości, która sięgnęła Krzyża.

---

[1] Mądrość pustyni. Sentencje Ojców Pustyni, wybór i il. Y. Nomura, wstęp i epilog J. M. Nouwen, Wyd. Misjonarzy Klaretynów, Palabra, Warszawa 2003, s. 15.

Rozczarowania

Wszystko przynosi rozczarowanie, jeśli brakuje zakotwiczenia w Bogu.

Uderza zderzenie z życiem zwyczajnym, gdzie nikt nie czeka na twój potencjał i energię do pracy, albo czeka tylko na to, by wycisnąć z ciebie wszystkie soki bez dbania o twoją godność, bezpieczne warunki pracy i godziwe wynagrodzenie.

Wszystko przynosi rozczarowanie, jeśli brakuje zakotwiczenia w Bogu.

Kiedy nie ma wsparcia najbliższych, życie dodatkowo może być gorzkie. Rodzice zbyt krytykujący swoje dzieci, które nie mają dobrej pracy

- albo wypominają im nieudacznictwo, że nie potrafią być cwaniakami wobec zastałej rzeczywistości,

- albo widzą w nich ptaki bez skrzydeł, nie dając im szansy na własny wysiłek i zaradność,

- albo wciąż pouczają i oceniają, że ich dzieci są głupie i bez ambicji.

I tylko mądre dzieci nie zrywają więzi z trudnymi rodzicami, ucząc się jak w takich momentach okazać dojrzalszą i wyższą miłość, jak żyć stawiając sobie kolejne cele do osiągnięcia. Dlaczego takie relacje dzieją się tam, gdzie wydawałoby się, że wszystko powinno być poukładane − w rodzinie? Wynika z tego, że niestety więź krwi wymaga pielęgnowania, by nie przestała odzwierciedlać prawdziwej życzliwości najbliższych. A zatem im bardziej rodzice zadają dzieciom cierpienie, tym bardziej dojrzalsze muszą być ich latorośle, jeśli chcą okazać im szacunek. Oczywiście są różne rodziny i może być odwrotnie. To dzieci mogą wymagać szczególnego podejścia ze strony rodziców ze względu na swoją krzywdzącą postawę czy niegodne zachowanie.

Wszystko przynosi rozczarowanie, jeśli brakuje zakotwiczenia w Bogu.

Rozczarowuje choćby człowiek, który okazuje się nie być takim ideałem, jak na początku. Bo najpierw zachwycał mając to, czego mnie brakuje lub, odwrotnie: zauroczył mnie właśnie tym, co i ja mam, co jest mi bliskie i z czym się identyfikuję (więc podoba mi się w nim to, że jest podobny). Może być też wartościowy ktoś, kto pociągnie mnie w górę, by być kimś lepszym, niż się jest obecnie. Rozczarowuje natomiast człowiek z maską, który ją zdjął przy trudniejszej sytuacji i się nie sprawdził. Wcześniej czy później każde kłamstwo wychodzi, skorupa obłudy opada, makijaż rozpływa się, a twarz może wykrzywić się od gniewu, złości czy grzechu. Oczywiście człowiek może też zmienić się ze zmartwienia, bólu, paraliżu, choroby czy z powodu upływu lat, ale to inna sytuacja. Jak się na to przygotować? Nie uważać nikogo za ideał. Nie zaskakuje tylko Barbie, która jest wciąż taka sama i… plastikowa.

Wszystko przynosi rozczarowanie, jeśli brakuje zakotwiczenia w Bogu. 

Wszystko może zawieść, nawet człowiek sam siebie, kiedy stanie przed próbą i zlęknie się, a poddany obawom wpadnie w ślepą uliczkę niespokojnych myśli. I gdyby stracił kontrolę nad sobą, mógłby nie być zdolny do obiektywnej i zdystansowanej oceny sytuacji. A wtedy…

Pytań jest tak wiele… Często nie ma na nie odpowiedzi i stoi się jakby przed „czarną dziurą”, z dylematem: jak się zachować i jak żyć?

Wszystko przynosi rozczarowanie, jeśli brakuje zakotwiczenia w Bogu.