Zagadnienia z pedagogiki specjalnej - cz.4.

Rewalidacja

Rewalidacja (łac. re- znów, validus - mocny) − oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazami. Termin ten dotyczy osób z różnorodnymi niepełnosprawnościami i chorobami.

Zasady rewalidacji:

a) akceptacji (w społeczeństwie),

b) pomocy (by mogli przezwyciężać w społeczeństwie upośledzenie),

c) indywidualizacji programów (do możliwości ucznia),

d) terapii pedagogicznej (a wcześniej – konieczność wszechstronnego poznania dziecka i opracowanie diagnozy postępowania),

e) współpracy z rodziną,

f) zasada wczesnego objęcia opieką i pomocą specjalną,

g) podejścia wielospecjalistycznego,

h) powiązania oceny z usprawnieniem,

i) zasada integracji.

Dynamizowanie

To jeden z czterech elementów procesu rewalidacji wg. Marii Grzegorzewskiej. Polega na wzmaganiu aktywności jednostki niepełnosprawnej, jej inicjatywy, chęci usprawnienia, siły woli w przezwyciężaniu trudności, zapału do walki z ograniczeniami spowodowanymi niepełnosprawnością, chorobą. Sukces: autorewalidacja.

Integracja

Integracja (łac. integrare - scalić)

W znaczeniu pedagogiczno−socjologicznym: wspólne nauczanie dzieci specjalnej troski z ich pełnosprawnymi rówieśnikami, stopniowe zwiększanie uczestnictwa niepełnosprawnych w życiu społecznym.

Metoda Celestyna Freineta

Zaufajcie dzieciom, bo one są twórcami swej przyszłości – C. Freinet.

C. Freinet w miejsce tradycyjnych metod nauczania wprowadził różnorodne zajęcia pozwalające maksymalnie zaangażować każdego ucznia. W miejsce nauczania podręcznikowego wprowadził tzw. techniki szkolne, czyli dość oryginalne formy pracy szkolnej.

Podstawową i najbardziej rozpowszechnioną techniką C. Freineta są np. swobodne teksty dzieci, a także swobodna ekspresja muzyczna, plastyczna i techniczna, wykorzystująca naturalną radość tworzenia. Zadaniem poważnym jest wykształcić w uczniach umiejętność samodzielnego dostrzegania i rozwiązywania problemów,  a takie właśnie optymalne warunki stwarza stosowanie technik C. Freineta.

Zagadnienia z pedagogiki specjalnej - cz.3.

Oligofrenia

Oligofrenia to wrodzone zaburzenia w rozwoju psychicznym i fizycznym. Oligofrenia rozwija się przez genetycznie zaburzenia metabolizmu, które zakłócają pracę mózgu oraz przez uszkodzenia mózgu w okresie płodowym i po narodzinach dziecka. Oligofrenia objawia się upośledzeniem zdolności uczenia się, upośledzeniem inteligencji i procesów poznawczych oraz niepełnym ukształtowaniu się sfery emocji i zachowań społecznych.

Oligofrenopedagogika – dział pedagogiki specjalnej zajmujący się nauczaniem i wychowaniem osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Ortodydaktyka

Ortodydaktyka (orto – z gr. prawidłowy, słuszny, prosty) to dział dydaktyki, którego zadaniem jest ustalenie celów, ogólnych zasad i procesów nauczania jednostek odchylonych od normy.

Zasady ortodydaktyki:

a) życzliwa pomoc,

b) kształtowanie pozytywnej atmosfery pracy,

c) aktywność w nauce,

d) dominacja wychowania nad nauczaniem,

e) właściwy dobór treści kształcących (konkretnych, przystępnych),

f) indywidualizacja.

Blindyzmy

Blindyzm – tiki, kiwanie się, tupanie, miny, pozy; kołysanie się w tył i w przód lub w lewo i prawo, potrząsanie głową, kręcenie się w kółko, odchylanie tułowia w tył, aby ochronić twarz, wyciąganie przed siebie rąk, mrużenie oczu, przecieranie ich, dociskanie gałek ocznych, odwracanie się do światła, machanie palcami przed oczami. W ten sposób niepełnosprawni rozładowują energię.

Termin blindyzmy pochodzi od angielskiego słowa blind lub od niemieckiego Blinden-niewidomy. Są to odruchy świadome lub nie, spowodowane brakiem wzroku, dające dziecku odprężenie, rozluźniające napięcie nerwowe.

Korektura

Korektura − poprawa jakiegoś niesprawnego, nieprawidłowego działania zaburzonej funkcji organicznej czy psychicznej np. (korektura narządów artykulacyjnych przy zaburzeniach mowy, k. wyrazistości mowy u głuchych, k. zdolności widzenia u ludzi z wadami wzroku, k. błędnych obrazów świata i obrazów samego siebie u nieprzystosowanych społecznie).

„Usprawnianie”

Usprawnienie − trening funkcji organicznej czy psychicznej zarówno tej zaburzonej, jak i nie zaburzonej w celu podniesienia stopnia sprawności fizycznej, motorycznej; oddziaływanie poprzez ruch na organizm itp.

Rehabilitacja według pedagogiki specjalnej

Rehabilitacja (łac. rehabilitatio) − w pedagogice oddziaływanie mające na celu przystosowanie do życia społecznego osób, które pod wpływem wrodzonych lub nabytych wad rozwojowych doznały utraty zdrowia i zdolności do pracy. Termin ten dotyczy osób z różnorodnymi niepełnosprawnościami i chorobami.

Zagadnienia z pedagogiki specjalnej - cz.2.

Lata powstania i miejsca w Polsce szkół dla niepełnosprawnych:

1817 – Warszawa, Laski – szkoła dla głuchych (założyciel: ks. J. Falkowski)

1842 – Warszawa – szkoła dla niewidomych (założyciel: ks. J. Szczygielski)

1875 – Studzieniec – szkoła dla nieletnich przestępców

1917 – Warszawa – szkoła dla upośledzonych umysłowo

1926 – Zakopane – szkoła dla dzieci chorych przewlekle

1929 – Busko-Zdrój – szkoła dla dzieci moralnie zaniedbanych.

Tradycyjna klasyfikacja upośledzenia umysłowego i odpowiadające im skale pomiarowe:

Stopień upośledzenia w oparciu o iloraz inteligencji (dawna klasyfikacja):

• 75-85 → ociężałość umysłowa
• (50-59) 50-74 → debilizm
• (20-49) 25-49 → imbecylizm
• (00-19) 00-24 → idiotyzm

Charakterystyka głębszego upośledzenia umysłowego:

Cechy:

a) rozwój społeczny na poziomie dziecka 4-letniego; intelektualny: dziecka 3-letniego,

b) wady wzroku, słuchu, niedowłady, porażenia kończyn, choroby przewlekłe,

c) spostrzegają osoby, przedmioty, sytuacje,

d) koncentrują uwagę na przedmiotach, które je interesują,

e) potrafią rozwiązać proste problemy,

f) 2−3 wyrazy w zdaniach,

g) wykonują proste polecenia,

h) unikają wyraźnych niebezpieczeństw zagrażających życiu,

i) dzieci te wiedzą, że są niepełnosprawne, są smutne, boją się, więc nie szukają niebezpieczeństw, stąd nie są zdolne do samobójstwa (ich upośledzenie jest umysłowe, a samobójstwo wynika z chorej psychiki).

Osoby z upośledzeniem głębokim nigdy nie będą samodzielne i będą zawsze potrzebowały stałej opieki.

Współczesna klasyfikacja upośledzenia umysłowego:

69 – 55 IQ Wechslera – niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim,

54 – 35 IQ Wechslera – niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym,

34 – 20 IQ Wechslera – niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym,

poniżej 20 IQ Wechslera – niepełnosprawność intelektualna w stopniu głębokim.

Podstawowe cechy pedagoga specjalnego:

1. cierpliwość,
2. wytrwałość,
3. umiejętność nawiązywania kontaktu,
4. gotowość do czynności pielęgnacyjnych,
5. twórczość i weryfikowanie działań,
6. doskonalenie swoich umiejętności pedagogicznych.

Charakter jest ważniejszy niż wiedza.

Kilka najczęściej występujących chorób spowodowanych przez zmutowane geny:

a) fenyloketonuria (choroba Follinga),

b) „choroba syropu klonowego”

c) galaktozemia (nietolerancja cukrów),

d) stwardnienie guzowate mózgu,

e) aberracje chromosomalne,

f) zespół Downa (mongolizm),

g) zespół Turneta (u kobiet),

h) zespół Klinefeltera (u mężczyzn).

Zagadnienia z pedagogiki specjalnej - cz.1.

Tradycyjny podział jednostek odchylonych od normy w pedagogice specjalnej:

1) upośledzeni umysłowo,

2) głusi i ogłuchli całkowicie,

- z resztkami słuchu,

- niedosłyszący,

- posługujący się mową,

- nie posługujący się mową,

- głusi upośledzeni umysłowo w połączeniu z innymi niepełnosprawnościami;

3) niewidomi lub ociemniali,

- całkowicie,

- z resztkami wzroku,

- niedowidzący,

- niewidomi,

- upośledzeni umysłowo z innymi upośledzeniami;

4) przewlekle chorzy,

- somatycznie,

- nerwowo,

- psychicznie,

- terminalnie;

5) niepełnosprawni w zakresie narządu ruchu,

6) jednostki z wadami wymowy,

7) społecznie niedostosowani o różnym nasileniu i różnej etiologii wewnątrzpochodnej i zewnątrzpochodnej.

Kto to jest niepełnosprawny?

Osoba niepełnosprawna to taka, której stan fizyczny lub psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych, ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i społecznymi.

W modelu medycznym niepełnosprawność to długotrwały stan występowania pewnych ograniczeń w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka. Ograniczenia te spowodowane są na skutek obniżenia sprawności funkcji fizycznych, psychicznych bądź umysłowych. Jest to także uszkodzenie, czyli utrata lub wada psychiczna, fizjologiczna, anatomiczna struktury organizmu. Utrata ta może być całkowita, częściowa, trwała lub okresowa, wrodzona lub nabyta, ustabilizowana lub progresywna.

Sześć kryteriów orzekania o niedorozwoju umysłowym wg E. Doli.

E. Doll w 1941 roku scharakteryzował niepełnosprawność intelektualną jako stan niedojrzałości społecznej powstały w okresie rozwoju będący skutkiem zahamowania rozwoju inteligencji pochodzenia konstytucjonalnego. Stan ten jest nieusuwalny.

Doll wyróżnia przy tym sześć aspektów niepełnosprawności:

• niedojrzałość społeczną
• niską sprawność umysłową
• opóźnienie rozwojowe
• zahamowanie rozwoju trwałe, nieprzemijające w procesie dojrzewania
• konstytucjonalność
• nieodwracalność.

Czy niepełnosprawność to to samo co upośledzenie?

Osoba niepełnosprawna to taka, której stan fizyczny lub psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych, ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i społecznymi.

Upośledzenie – utrata lub ograniczenie możliwości pełnego uczestniczenia danej osoby w życiu społecznym.

Kim była Maria Grzegorzewska?

Ur. 18 kwietnia 1888 r. − polska pedagog, profesor, twórczyni pedagogiki specjalnej w Polsce.

W 1922 r. Maria Grzegorzewska założyła pierwszy na świecie Instytut Pedagogiki Specjalnej (w 1976 r. przekształcił się on w Wyższą Szkołę Pedagogiki Specjalnej, a potem w Akademię Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie).

M. Grzegorzewska trzymała się hasła Instytutu: Nie ma kaleki – jest człowiek.

Była też wizytatorem szkół wiejskich i napisała o tym książkę (w latach powojennych).

Opracowała metodę rewalidacyjną i spopularyzowała ją.

Doprowadziła do tego, że dzieci musiały obowiązkowo uczęszczać do szkoły (pracowała w oświacie).

Zmarła 7 maja 1967 na atak serca.

Teoria poznania - cz.6.

Oto kryteria racjonalności według ks. prof. Michała Hellera:

1. dążność do ścisłości, informatywności,
2. otwartość na dyskusję,
3. samokrytycyzm,
4. krytyczne rozpatrzenie innych możliwości,
5. wewnętrzna spójność poglądów,
6. poczucie konsekwencji,
7. świadomość tego, że sposób (w jaki mówię) jest ograniczony.

Racjonalizm naiwny to przekonanie, że rozum sam z siebie może rozwiązać wszystkie problemy świata.

Rozum i jego granice – klasyczne ujęcie chrześcijańskie:

Wzorem racjonalności współczesnej jest nauka, bo ma odpowiednio opracowane metody, jest krytyczna, intersubiektywna. Ale warto pamiętać, że i w nauce są elementy wiary, przypuszczeń, hipotez czy przyjmowanie wzorów „estetycznych” (nie czysto racjonalnych). Nauka uświadamia sobie swoje granice. Współczesne ataki na Kościół to najczęściej ataki scjentystów, którzy charakteryzują się absolutną wiarą w naukę. Scientystą jest np. Richard Dawkins (autor książki: Bóg urojony). Zarówno scjentyzm, jak i ateizm nie wynikają z nauki. Z nauki nie wynika, że nie ma Boga. Nie można udowodnić, że On jest, ale i nie można udowodnić, że Boga nie ma.

Czy nauka jest doskonale racjonalna? Ks. prof. J. Tischner mówił, że są różne poziomy i rodzaje racjonalności.

Metaracjonalizm – zdaję sobie sprawę ze swej mocy, jak i ograniczoności.

Rozum i wiara pochodzą od jednego Boga. One obie prowadzą do poznania prawdy. Św. Anzelm z Canterbury zaproponował dwa określenia dotyczące relacji wiary i rozumu:

1. crede ut intelligas – wierz, abyś zrozumiał,
2. intellige ut credas – rozumiej, abyś wierzył.

Od niego pochodzi też słynne zdanie: Fides quaerens intellectum – Wiara szukająca zrozumienia.

W dochodzeniu do wiary najpierw działa rozum, potem wiara i znów rozum.

Na pierwszym etapie są przedsionki wiary z powodu poznawania świata. Tu rodzą się „dowody” na istnienie Boga (np. o Pierwszej Przyczynie ruchu – według św. Tomasza z Akwinu).

Na drugim poziomie wola skłania rozum do przyjęcia wiary o istnieniu Boga.

Na trzecim etapie myślę nad prawdami wiary szukając ich zrozumienia. Wiara nie rozwijana cofnie się i nie wytrzyma konfrontacji z wiedzą, którą człowiek zdobędzie w ciągu życia. Niestety trzeba powiedzieć, że bez tego zrozumienia wiara staje się naiwna.

Wiara jest specyficznym użyciem rozumu, a nie jego brakiem!

Jest wiara i wiedza. Wiedza szuka pewności, dowodów, ale zarówno w wierze, jak i w wiedzy – jest rozum.

Zdobywamy wiedzę np. przez abdukcję, która polega na tym, że wymyśla się hipotezę tłumaczącą zjawisko, a potem robi się eksperyment, który ma ją potwierdzić. Ch. Peirce mówi, że w wierze jest tak samo. Hipotezą główną jest Bóg (to, że On istnieje). Nasze życie jest „eksperymentem” („dowodem” rozpoznania, doświadczania Jego istnienia). Nie mamy innego wyjścia, by tego doświadczyć. A zatem w nauce, jak i w wierze, przyjmujemy coś na wiarę (hipotezę). Chrześcijaństwo jest racjonalne, ale nie w sensie naiwnym, dowodowym. Dzięki hipotezie o istnieniu Boga zyskujemy racjonalną pewność dotyczącą sensu życia i istnienia.[2]

[2] Tekst napisany w oparciu o notatki z wykładów ks. dr Miłosza Hołdy.

Teoria poznania - cz.5.

Klasyczna definicja prawdy pochodzi od św. Tomasza z Akwinu:

Veritas est adaequatio intellectus et rei = Prawda jest zgodnością intelektu i rzeczy.

Problemy:

1. Kłopotliwe są wszystkie 3 elementy: intellectus, res, adaequatio (zgodność, odpowiedniość), ponieważ w historii różnie je pojmowano.

• Rzecz (res) – czasem pojmowano jako przypadłość w naszym projekcie myśli.
• Intelekt (intellectus) – dziś: rozum.
• Zgodność (adaequatio) – to jak może być myśl zgodna z rzeczą różnie tłumaczono (np. teorią odbicia). Próbowano to rozwiązać różnymi innymi definicjami prawdy (nieklasycznymi): definicją pragmatyczną, koherencyjną i deflacyjną.

2. Relatywizm:

To pogląd, że prawda jest uzależniona w definicji od kontekstu, sytuacji. Przekonanie, że:

1. każdy ma swoją prawdę (brak obiektywnych, ogólnych prawd) = relatywizm głęboki;
2. relatywizm kulturowy = prawda uzależniona od kultury (rodzaj relatywizmu etycznego).

Pragmatyczna definicja prawdy:

Pewne zdanie jest prawdziwe, jeśli sprawdza się w praktyce (ma pozytywne konsekwencje dla mojego życia).

Koherencyjna definicja prawdy:

Zdanie jest prawdziwe, kiedy jest spójne z moimi stałymi (pozostałymi) przekonaniami.

Definicja prawdy a kryterium prawdy:

W definicji klasycznej prawdy (od św. Tomasza z Akwinu) pytamy czym jest prawda – i jest to pytanie o istotę prawdy. W definicji pragmatycznej pytamy jak zbadać, czy coś jest prawdą - pytamy o kryterium prawdy, prawdziwości (zakładamy przy tym definicję klasyczną). Podobnie w definicji koherencyjnej. Dzisiaj są więc próby podania kryteriów cząstkowych prawdy.

Mówią niektórzy, że powinniśmy być sceptykami, zachowując daleko idącą ostrożność czy prawda istnieje. Może bowiem „łudzić nas demon” (sceptycyzm kartezjański – najbardziej skrajny sceptycyzm).

E. Gilson mówił, że musimy przyjmować nasze zdroworozsądkowe przekonania, bo gdy zaczniemy to podważać, to już nie wrócimy do pierwotnego stanu (jak będzie „odlot”, to na zawsze). Tak więc lepiej nie podważać teorii za bardzo, bo „most” wiedzy zawali się („most” między umysłem a światem).

Nauka jednak rozwija się podważając to, co jest zdroworozsądkowe (też!). Jak więc dochodzimy do prawdy? Oprócz logiki, matematyki, przyjmuje się teorie umysłowe jako wysoko prawdopodobne.

Biolodzy nie są pokorni. Potrzebny byłby w ich wypadku wstrząs, np. obalenie teorii ewolucji.

Racjonalizm ontologiczny a racjonalizm epistemologiczny:

Racjonalność ontologiczna, metaliczna polega na tym, że byt jest w jakiś sposób zrozumiały przez: niesprzeczność i przez to, że pochodzi od racjonalnej zasady (np. wyszedł z Bożej „ręki”).

W racjonalności epistemologicznej¹ są dwa przeciwstawienia:

1. racjonalizm vs empiryzm,
2. racjonalizm vs irracjonalizm.

Ad. a) Zadaje sobie pytanie: Jakie sposoby poznawania świata można uznać za racjonalne?

Odp.

• racjonalizm – wiedza pochodzi z czegoś bez doświadczenia (racjonalizm jako aprioryzm, natywizm);
• empiryzm – wiedza pochodzi z doświadczenia.

Ad. b) Pytanie: Jakie metody stosować, by zdobyć wiedzę?

Odp.

• irracjonalizm – uznaje to, co nieracjonalne (np. wróżby);
• postawa racjonalisty, który dochodzi do wiedzy racjonalnymi przekonaniami.

[1]Epistemologia (od stgr. ἐπιστήμη, episteme – „wiedza; umiejętność, zrozumienie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”), teoria poznania lub gnoseologia – dział filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością. Epistemologia rozważa naturę takich pojęć jak: prawda, przekonanie, sąd, spostrzeganie, wiedza czy uzasadnienie.

Teoria poznania - cz.4.

Stanowiska w kwestii wiedzy a priori, która nie wymaga doświadczenia, to:

1. Empiryzm skrajny – nie ma wiedzy a priori, wszystko jest a posteriori (po-doświadczeniowe).

2. Empiryzm umiarkowany – jest pewien rodzaj wiedzy a priori analitycznej w logice i matematyce, ale te nauki nie mówią o życiu, tylko przedstawiają jakiejś konwencje, umowne modele. Wiedza a priori jest tylko analityczna (opis pojęć, praw, równań).

3. Aprioryzm umiarkowany – istnieje wiedza a priori (w logice, matematyce, filozofii), ale jeszcze jest coś więcej: to sądy syntetyczne a priori, które bez doświadczenia rozszerzają naszą wiedzę o świecie (nie są to sądy tylko analityczne).

4. Aprioryzm skrajny – tylko wiedza aprioryczna jest prawdziwa, a wszystko inne to przypuszczenia.

Czy wiedza zdobyta przez świadectwo ma jakąkolwiek wartość?

Świadectwo to sposób zdobywania wiedzy, który musi brać pod uwagę udział osób trzecich.

Świadek powinien:

- być osobą wystarczająco rozwiniętą, która nie ma defektów poznawczych,

- być osobą prawdomówną, której zależy na przekazie prawdy,

- być osobą sprawdzoną.

Ważne jest też kim jest osoba odbierająca świadectwo. Czy jest skłonna do wiary w świadectwa, by na tej podstawie budować wiedzę, czy jest to osoba na tyle krytyczna, że sama buduje swą wiedzę? Czy świadectwo jest racjonalne? Czy racjonalnie jest wierzyć w świadectwo? Wydaje się, że to nie jest racjonalne, bo nie da się na 100% sprawdzić świadectwa. Wiedzą właściwą jest wiedza naukowa, oparta na pomiarze, eksperymencie, badaniach. Ale czy sama nauka nie działa w podobny sposób? Nie każdy przecież robi od początku eksperymenty, ale wykorzystuje dane i wyniki innych. Poza tym naukowcy, zanim do czegoś doszli, musieli być w szkole i uczyć się. Tego też nie sprawdzali (byli "święcie" przekonani, że podręczniki są wiarygodne). Świadectwo jest więc obecne i tutaj.

Nieracjonalnym jest odrzucać wszelkie świadectwa. Bardzo racjonalne jest być zdolnym do zaufania ludziom. Zasadniczą postawą jest zasada R. Swinburne’a: łatwowierności, zaufania. Generalnie powinniśmy być nastawieni do ludzi, że oni nie kłamią, chyba że ktoś zawiódł nasze zaufanie.

Potwornym odkryciem dla dziecka jest, że rodzice nie są wszystkowiedzący. Jak to się ma do racjonalności przekonań religijnych? Elementem przekazu jest Pismo święte i Tradycja. Kryterium wiarygodności jest spójność przekonań z życiem człowieka, bo inaczej mamy do czynienia z hipokryzją. Jak to wygląda w Kościele? Kościół jest wiarygodny, bo:

- opiera się na świadectwie ludzi mających autorytet,

- wielu w dziejach Kościoła oddało życie za tę prawdę,

- jest wiele potwierdzeń w badaniach archeologicznych, historycznych, biblijnych, geograficznych,

- na początku jest zwykła ludzka wiara i spójność człowieka dającego świadectwo.

W Kościele pytamy, dlaczego mamy wierzyć Chrystusowi? On swe tezy, słowa potwierdził cudami, znakami, proroctwami. Największym cudem jest Zmartwychwstanie.

Czy Bóg jest wiarygodny? Ważniejsza od wiary w Boga jest wiara Bogu. Metadogmat mówi, że Bóg nie kłamie. Wtedy człowiek zrozumie, że Bóg mówi prawdę i chce dla niego dobrze. Przy takim nastawieniu przekonania nie będą ciężarem ani formą przemocy ze strony Boga. Liczy się zatem zaufanie osobowe do Boga.

Autorytet epistemiczny reprezentują: znawcy, specjaliści, którzy wiedzą więcej niż my; mówią prawdę.

Autorytet deontyczny reprezentuje: przełożony, szef (związany z czynnością). Polega on na:

- autorytecie sankcji (ktoś karze, bo jest przełożonym),

- autorytecie solidarności (dążymy do tego samego celu, ale ktoś rządzi, by go osiągnąć).

Zabobony związane z pojęciem autorytetu (wg Bocheńskiego), to:

1. mniemanie, że autorytet sprzeciwia się rozumowi (opiera się na autorytecie bez własnego poszukiwania prawdy),
2. przekonanie, że istnieją autorytety powszechne (wypowiada się w nie swojej dziedzinie)
3. pomieszanie autorytetu deontycznego [szefa] z autorytetem epistemicznym [znawcy] (→mądrala).

Przed-sąd polega na tym, że zawsze zaczynamy od stanu faktycznego, nie od zera. Patrzymy na coś na bazie doświadczeń z przeszłości. Nie ma więc wiedzy czystej, bezzałożeniowej.

Przesąd to problem, stereotypy – rozbudowane przesądy. Jest to niebezpieczne, np. jeśli rzutuje na nasze relacje międzyludzkie w życiu, determinuje je i zakłóca logiczny i zdroworozsądkowy osąd (np. przez wiarę i „widzenie” samospełniającej się przepowiedni).